Hoe we zelf ruis in de communicatie veroorzaken

Ga niet uit van veronderstellingen

Mensen hebben de neiging om bij alles wat er in hun leven gebeurt, uit te gaan van veronderstel­lingen. Het probleem daarvan is dat we geloven dat deze aannames waar zijn, zonder dat verder te onderzoeken.

Ongemerkt maken we onszelf van alles wijs. Bijvoorbeeld wat anderen (zullen) doen of denken en waarom ze dat (volgens ons) doen. Vervolgens vatten we deze veronderstellingen persoonlijk op, alsof ze het speciaal op ons gemunt hebben… En als we niet oppassen, reageren we dan naar die anderen vanuit onze eigen (nog steeds ongecontroleerde) veronderstellingen.

Het moge duidelijk zijn dat deze neiging, die wederzijds en vaak onbewust plaatsvindt, heel wat ruis in de communicatie brengt. En daarmee maken we het moeilijk voor onszelf en voor andere mensen. Veel drama en verdriet in ons leven wordt door deze patronen veroorzaakt.

Mensen, groepen en culturen houden elkaar in de greep van onbegrip. Onze vooroordelen uiten zich ook in roddelen en het verspreiden van (valse) geruchten.

Verzuimen om tekst en uitleg te vragen

Waarom zijn we bang om tekst en uitleg te vragen en geven we de voorkeur aan valse veronderstel­lingen, die we geloven alsof het de ware redenen zijn van wat zich voordoet? Waarom verdedigen we onze veronderstellingen blindelings (om onszelf te verdedigen) en stellen we de ander in een kwaad daglicht? Veronderstellingen en gebrek aan moed om de waarheid te onderzoeken leidt ertoe dat we geen vragen stellen. We interpreteren dingen verkeerd, zien wat we willen zien en horen wat we willen horen, zien de dingen niet zoals ze zijn in onze verbeelding.

ruisOok in partnerrelaties speelt dit op. We gaan vaak uit van de veronderstelling dat onze partner onze gedachten kan lezen en dat we dus niet hoeven te zeggen wat we willen – hij of zij kent ons toch zo goed? En als ze dan niet doen wat we hadden gewild, voelen we ons gekwetst en zeggen: ‘Dat had je toch moeten weten!’

In iedere relatie kunnen we uitgaan van de veronderstelling dat anderen weten wat we denken en dat we dus niet hoeven aan te geven wat we willen. Die ene veronderstelling vormt de basis voor andere die in dat denkkader passen, en zo creëren we hele drama’s in ons geest – die we vervolgens als waarheid naar buiten brengen en relaties in gevaar brengen.

Waarom werkt de menselijke geest zo?

Onze behoefte aan veiligheid (die averechts kan uitwerken)

We hebben er behoefte aan om alles te rechtvaardigen, om uit te leggen en te begrijpen om ons maar VEILIG te voelen. We zitten met miljoenen vragen omdat er zoveel is dat we niet met ons verstand kunnen verklaren. Het doet er vaak niet toe of het antwoord op onze vragen juist is; alleen het formuleren van een antwoord alleen geeft ons een veilig gevoel.

Daarom gaan we uit van veronderstellingen, of de ander ons nu wel of niet iets vertelt. Onze veronderstellingen voorzien in onze behoefte om iets te verklaren, zonder daar verder over te hoeven praten. En daarmee gaan we de verhelderende communicatie uit de weg, misschien omdat we daar tegenop zien, of die communicatie als onveilig beschouwen. Misschien voelen we ons niet zeker genoeg om die communicatie met die ander aan te gaan, het gevaar dreigt dat onze eerder gevormde veronderstellingen, waarmee het ego zich veilig waant, dan ook op de helling gaan. En dat voelt op de een of andere manier nog onveiliger voor het kwetsbare ego.

Veronderstellen vanuit gewoonte

Op de een of andere manier leren we als kind al om te veronderstellen in plaats van te checken. Dat leren we dus van onze ouders en opvoeders. We leren om heel snel en onbewust conclusies te trekken, misschien omdat we nog niet in staat zijn om logisch na te denken. Zo wennen we onszelf aan deze surrogaat-methode van communiceren, misschien om de lieve vrede te bewaren, omdat ‘mensen anders misschien niet meer van ons houden’. Of ons stom of niet aardig te vinden… dus houden we liever onze mond, en denken van een situatie wat we er zelf van vinden.

Tegelijk geloven we dat als mensen van ons houden, ze zouden moeten weten hoe we ons voelen of wat we willen. Dus lopen we het risico om ons verongelijkt te voelen als dit niet zo lijkt te zijn. maar in feite doen we dit onszelf aan, zijn we zelf verantwoordelijk voor onze gebrekkige communicatie.

Denken dat iedereen denkt wat wij denken

We gaan uit van de aanname dat iedereen het leven net zo ervaart en beschouwt als wij dat doen. We veronderstellen dat anderen  denken wat wij denken,  voelen zoals wij voelen, oordelen zoals wij oordelen, dingen en mensen gebruiken of misbruiken zoals wij dat doen. Dit kan ertoe leiden dat we bang zijn om onszelf te zijn, zeker in het gezelschap van anderen. We gaan een rol spelen, waardoor onze eigen communicatie ook diffuus wordt.

We vrezen dat de ander ons zal (ver)oordelen; ons tot slachtoffer zal maken; ons zal misbruiken; ons zal beschuldigen zoals we dat zelf doen. Nog voordat de ander de kans krijgt om ons te verwerpen, wijzen we onszelf af. Zo werkt de menselijke geest kennelijk.

Veronderstellingen over onszelf

communicatie-2Ook naar onszelf toe hebben we allerlei veronderstellingen, waarmee we onszelf pijn en verdriet doen.  We onderschatten of overschatten onszelf, als we de tijd niet nemen  om ons bepaalde dingen serieus af te vragen en om daar een serieus antwoord op te formuleren. Misschien is het beter om eerst meer informatie te verzamelen. Of om jezelf niet langer voor te liegen over wat je nu eigenlijk echt wilt.

Zuiverheid ontstaat, wanneer we onszelf toestaan om te kunnen zijn wie we zijn. om ons de ruimte daarvoor te gunnen, en om ons daar veilig genoeg voor te voelen. Daar is zelfvertrouwen voor nodig. Dan kan ons masker (persona) af, dan hoeven we geen rol meer te spelen.

De vruchten van stoppen met veronderstellen

Stel je voor dat je je bewust bent geworden van de valkuil van ongecontroleerde veronderstellingen. Over je partner en over alle mensen in je leven die belangrijk voor je zijn, omdat ze invloed op je kunnen uitoefenen. Dan ga je op een volstrekt andere manier communiceren en zullen je relaties – en jijzelf – niet langer lijden onder conflicten die door nodeloze misverstanden zijn ontstaan.

De gewoonte om vragen te stellen

Het stellen van vragen weerhoudt je ervan om in plaats daarvan veronderstellingen te bedenken.

  • Zorg voor duidelijke communicatie. Als je iets niet begrijpt, vraag dan hoe het zit.
  • Heb de moed om door te vragen tot het je zo duidelijk is als maar kan
  • Ga zelfs dan niet van de veronderstelling uit dat je nu alles weet wat er te weten valt
  • Heb je een betrouwbaar antwoord gekregen, dan ken je de waarheid en zijn ongefundeerde veronderstellingen niet meer nodig.

Heb ook de moed om te vragen wat je wilt.

  • Iedereen heeft het recht om ja of nee te zeggen
  • Je in hebt het recht om te vragen
  • En dat geldt andersom net zo goed.

Als je iets niet begrijpt, geef het toe om duidelijkheid te scheppen. Stel vragen. De dag dat je ophoudt met uit te gaan van veronderstellingen zal je als een bevrijding ervaren. Je gaat helder en duidelijk communiceren, zonder allerlei emotioneel gif op te roepen.

Het effect van duidelijke communicatie in relaties

Wie duidelijk communiceert, schept duidelijke relaties. Dat willen we toch allemaal? Er geen doekjes om winden, zeggen waar het op staat, weten waar je aan toe bent – met jezelf en met de ander. Alle menselijke problemen kunnen opgelost worden door goede, duidelijke communicatie. Dat zal niet altijd vanzelf gaan, daar is moeite, bereidheid en inspanning voor nodig. Maar de goede resultaten die het kan brengen, is dat zeker waard.

De eerste stap is bewustwording van onbewuste veronderstellingen en de neigingen om daar de voorkeur aan te geven (de weg van de minste weerstand, die echter averechts zal uitwerken). Als je het belang hiervan begrijpt, gaat het zaadje van dit inzicht in je geest groeien.

ruis-2Het gaat niet alleen om begrijpen, maar ook om het doen: oefenen, in praktijk brengen, je naar dit inzicht gedragen. Je wil zal dan geleidelijk aan sterker worden, het zaadje voeden en het fundament leggen voor nieuwe, goede gewoonten. Je gaat van onbewust onbekwaam communiceren, via bewust onbekwaam naar bewust bekwaam en tot slot tot onbewust bekwaam. Dan is het een tweede natuur geworden en communiceer je zuiver, op de automatische piloot.

Vraag steeds: wat zijn de feiten, en hoe onweerlegbaar waar zijn die in deze situatie, in dit geval, in deze relatie? Doe aan waarheidsvinding, wees een detective, speur de valkuilen op en maak ze dicht.

Iedereen zal daar uiteindelijk de vruchten van plukken, omdat ze zo actief meewerkt aan het scheppen van vruchtbare relaties. Met die macht in handen effen je het pad naar persoonlijk vrijheid en leiderschap, en kan je je in elk gezelschap op je gemak voelen. Dan heb je meesterschap verworven in de omgang met mensen en de goede sociale vaardigheden die daarbij horen.

Verder lezen: De vier inzichten, Don Miguel Ruiz